Maya & Azteken

Pre-Columbiaanse Geschiedenis van Midden-Amerika

In het begin: De Olmeken

De Zapoteken

Teotihuacán

De Klassieke Maya beschaving

Maya Schrift & de Kalender

De eerste mensen in Midden-Amerika zijn waarschijnlijk al 20.000 jaar vóór Columbus aangekomen vanuit Siberië. Hun nakomelingen vormden hoog ontwikkelde beschavingen. Hoogtepunt van de bloei was de periode tussen 200 voor Chr. tot 1500 na Chr.De Maya en Azteekse cultuur zijn het meest bekend.

In het begin: De Olmeken
Archeologen hebben de eerste tekenen van landbouw gevonden in de Tehuacán Vallei in Mexico rond 6500 voor Chr. De eerste echte beschaving werd gevormd door de Olmeken met San Lorenzo in Mexico als centrum (1200-900 voor Chr.). Dit volk is beroemd om de prachtige ‘Cabezas Olmecas’, stenen beelden van menselijke hoofden tot 3 meter hoog. Het basalt materiaal werd waarschijnlijk gerold, getrokken en gevaren over een afstand van wellicht 80 km. Het tweede grote Olmeekse centrum was La Venta in Tabasco, Mexico(800-400 voor Chr.). Verschillende graven zijn hier gevonden. In één van deze graven werd voor het eerst Jade gevonden, het favoriete materiaal voor pre-Columbiaanse ornamenten. De Olmeekse kunst, religie en maatschappij hebben enorm veel invloed gehad op de beschavingen die volgden.

De Zapoteken
Omstreeks 300 voor Chr. ontwikkelde Monte Albán, het centrum van het Zapoteekse volk van Oaxaca, zich tot een gemeenschap van ongeveer 10.000 inwoners. Veel stenen beeldhouwwerken hebben hiëroglyfen wat waarschijnlijk betekent dat de Zapoteekse elite de pioniers waren van het schrift en de geschreven kalender in Midden-Amerika. Teotihuacán De eerste grote beschaving van centraal Mexico ontstond in een vallei, niet ver van Mexico-stad. Teotihuacán groeide uit tot Mexico’s grootste pre-Columbiaanse stad, met op het hoogtepunt naar schatting 200.000 inwoners in de 6^e en 7^e eeuw na Chr. Geografisch betekende dit dat tweederde van Mexico, heel Guatemala en Belize en delen van Honduras en El Salvador door Teotihuacán gecontroleerd werden. Er was schrift en het heilige jaar van 260 dagen. Het rijk ging ten onder maar haar invloed op latere culturen in Midden-Amerika was enorm. Vele Goden werden een millennium later nog aanbeden door de Azteken.

De Klassieke Maya beschaving
Het waren de laaglanden van Guatemala die de meest opzienbarende pre-Columbiaanse beschaving voortbracht: de klassieke Maya´s tussen 250 en 900 na Chr. Maya-steden waren waarschijnlijk centra voor politiek, handel en ceremonies. De leiders en kunstenaars woonden vlak bij deze centra. De dichte wouden van het laagland maakte intensieve landbouw en daarmee grotere steden onmogelijk. De kern van typisch ceremoniële centra als Tikal, Palenque, Copán, Yaxchilán of Uxmal werd gevormd door plaza's, omringd door hoge tempelpiramiden (vaak graven van overleden leiders) en lagere gebouwen die later ‘paleizen’ werden genoemd door de Spanjaarden. Fijn gehouwen gedenkzuilen laten historische en mythologische gebeurtenissen zien. Maya pottenbakkers maakten schitterende kleurige effecten op doodskisten die de dode vergezelde op weg naar de volgende wereld. Van Jade, de meest waardevolle steensoort, werden kralen, maskers en fijne kunsttabletten gemaakt.

Maya Schrift & de Kalender
Het intellectuele niveau van de klassieke Maya cultuur, is zonder meer bewonderenswaardig te noemen. De Maya´s hadden een ingewikkeld schrift met 300-500 symbolen. De Maya´s verfijnde ook de kalender om exact aardse en hemelse gebeurtenissen te kunnen bepalen. Zonsverduisteringen en de beweging van de maan en Venus werden aan de hand hiervan voorspeld. Voor de tijd werd gerekend op de volgende drie manieren: · in heilige jaren (tzolkins) bestaande uit 13 perioden van 20 dagen; · in ‘vage’ zonnejaren (haabs) van 18 (20 dagen) ‘maanden’ gevolgd door een speciale periode van 5 dagen (Uayeb). De laatste dag van elke maand werd gezien als de eerst dag van de volgende maand, in lijn met het geloof dat de toekomst het heden beïnvloedt; · in eenheden van één, 20, 360, 7200 en 144.000 dagen. De Maya´s staan bekend om hun voortreffelijke uitvinding van de Long Count die ervoor zorgde dat de kalender tot in eeuwigheid te verlengen was. Het beginpunt was 13 Augustus 3114 voor Chr. en nummers werden geschreven in een systeem van stippen (één)-en-strepen (vijf).

Maya Religie
Geloof doordrenkte ieder facet van het Maya leven. De Maya´s geloofden in voorbestemming, en hadden een complexe astrologie. Maar zij voerden ook uitgebreide rituelen uit, met wierook, de alcoholische drank balche, bloedvergieten van oren, tongen of penissen, en dansen, feesten en offers, om de goden te welgezinnen. De Maya´s bewoonden een universum met een middelpunt en vier richtingen (elke richting werd geassocieerd met een kleur) plus dertien hemellagen en negen onderwereldlagen waar de doden naar afdaalden. De aarde werd gezien als een gigantische reptiel, drijvend in een grote plas. De Maya´s geloofden dat de huidige wereld er één is in opvolging van andere werelden, voorbestemd ten onder te gaan om plaats te maken voor een volgende wereld. Deze cyclische natuur maakte de voorspelling van de toekomst mogelijk aan de hand van het verleden. Belangrijke Maya goden zijn Itzamná (God van het vuur); Chac (de Regen God); Yun Kaax (de Mais- en Vegetatie God), en A Puch (de Doden God). De gevederde slang, bekend onder de Maya´s als Kukulcán, werd geïntroduceerd vanuit centraal Mexico in de Post-klassieke periode. Ook werden overleden voorouders aanbeden, vooral leiders, waarvan gedacht werd dat zij uit Goden geboren waren. Bevolkingsdruk en ecologische schade worden als waarschijnlijke oorzaken gezien van de inéénstorting van de belangrijkste centra tegen het begin van de 10^e eeuw. Het grootste deel van de bevolking migreerde naar het Noorden van Yucatán of het hoogland van Chiapas.

De Azteken
De legendes van de Azteken vertellen dat hun volk was uitverkoren door hun God Huizilopochtly. De nomaden werden geleid door hun priesters en vestigden zich uiteindelijk op eilanden in de vele meren in de vallei van Mexico-stad. Zij zagen daar een adelaar op een cactus staan met een slang in zijn bek, en hun profeten vertelden hen dat dit het teken was om te stoppen en zich hier te vestigen. De totale bevolking is waarschijnlijk rond de vijf miljoen geweest. In 1519 geloofde keizer Xocoyotzin, misschien fataal, dat de Spanjaard Hernán Cortés wel eens de gevederde slang Quetzalcóatl zou kunnen zijn die terug kwam uit het Oosten om zijn troon op te eisen. De Azteken gebruikten intensieve landbouwmethoden waaronder irrigatie en drooglegging. Toch hadden zij slechts gereedschap van hout en steen. Veel van de Azteekse cultuur was overgenomen van eerdere beschavingen in Midden-Amerika. Er was een schrift, boeken, de kalender en zij bestudeerden de hemellichamen voor astrologische doeleinden.

Het Balspel
Pok ta Pok is de oudste rituele sport in Midden-Amerika. Waarschijnlijk speelden alle pre-Columbiaanse volkeren dit spel. Het werd gespeeld door twee teams en het doel was de rubberen bal van de grond te houden met behulp van de heupen, dijen en mogelijk knieën en ellebogen. De beweging van de bal symboliseerde die van de, zo belangrijke, zon. Spelers moesten de zon 'in de lucht' houden. Op deze manier kon het spel een diepe religieuze betekenis hebben en deze werd soms zelfs gevolgd door het offeren van één of meer spelers. Waarschijnlijk de verliezers, maar dat weet niemand helemaal zeker!

Spaanse Verovering
Aan de vooravond van de Spaanse verovering toonden de verschillende maatschappijen in Midden-Amerika (o.a. de Azteken) veel overeenkomsten. Deze oude beschavingen, bijna 3000 jaar oud, werden in korte tijd verwoest, van 1519 tot 1521. Een kleine groep veroveraars vernietigde het Azteekse rijk, bracht een nieuwe religie mee en reduceerde de oorspronkelijke bewoners tot tweederangs burgers en slaven. De nieuwkomers en de indianen waren zo vreemd voor elkaar dat beide eraan twijfelde of de ander een menselijk wezen was. De meeste Mexicanen van tegenwoordig zijn mestizos (van Indiaans en Europees bloed), nakomelingen van beide culturen.